ค่าไตลด (GFR ต่ำ) กระดูกพังไม่รู้ตัว! ความลับที่คนเป็น "เก๊าท์" และคนกิน "ยาแก้ปวด" ต้องรู้ก่อนสาย

 

ค่าไตลด (GFR ต่ำ) กระดูกพังไม่รู้ตัว! ความลับที่คนเป็น "เก๊าท์" และคนกิน "ยาแก้ปวด" ต้องรู้ก่อนสาย

ไตกับกระดูก... คู่หูที่แยกกันไม่ได้

คุณเคยสงสัยไหมครับ? ทำไมเวลาไปหาหมอโรคไต คุณหมอมักจะจ่ายยาบำรุงกระดูกมาให้ด้วย? หรือทำไมคนที่เป็นโรคไตวายเรื้อรัง ถึงมักจะมีปัญหากระดูกเปราะบาง เดินชนโต๊ะเบาๆ ก็หักได้?

หลายคนเข้าใจว่า "ไต" มีหน้าที่แค่ขับปัสสาวะ แต่ความจริงแล้ว ไตคือ "ผู้จัดการธนาคารแคลเซียม" ของร่างกายครับ ถ้าผู้จัดการคนนี้ป่วยหรือทำงานไม่ไหว ระบบบัญชีกระดูกของเราจะรวนจนล้มละลาย (กระดูกพรุน) ได้เลยทีเดียว

มีเคสคนไข้ท่านหนึ่ง "คุณลุงสมศักดิ์" อายุ 68 ปี เป็นคนชอบทานเครื่องในสัตว์ ยอดผัก และสังสรรค์บ้างตามประสา ท่านเป็นโรคเก๊าท์มานานกว่า 10 ปี เวลาปวดทีไร ก็จะไปซื้อยาชุดหรือยาแก้ปวดแรงๆ ตามร้านขายยากินเอง เพราะไม่อยากไปโรงพยาบาล

วันหนึ่งคุณลุงมาหาหมอด้วยอาการปวดหลังมาก พลิกตัวไม่ได้ เอกซเรย์พบว่ากระดูกสันหลังยุบตัว ทั้งที่ไม่ได้ล้มแรงๆ แต่สิ่งที่น่าตกใจกว่าคือ ผลเลือดระบุว่า "ค่า GFR เหลือเพียง 35" (ไตทำงานแค่ 35%) ซึ่งคุณลุงไม่เคยรู้ตัวมาก่อนเลยครับ

"หมอครับ ลุงแค่ปวดข้อเก๊าท์ กินยาแก้ปวดก็หาย ทำไมอยู่ดีๆ ไตเสื่อม แล้วกระดูกลุงมาพังแบบนี้ได้ยังไง?" คำถามของลุงสมศักดิ์ เป็นเรื่องใหญ่ที่หมอเก่งอยากขยายความให้ทุกคนฟังในวันนี้ครับ

ความจริงที่หมออยากบอก

"เมื่อค่าไตลดลง กระดูกจะถูกละลายออกมาใช้โดยอัตโนมัติ"

ไตไม่ได้ทำหน้าที่แค่กรองของเสียครับ แต่ไตมีหน้าที่สำคัญมากในการ "รักษาสมดุลแร่ธาตุ" คือ แคลเซียม (Calcium) และ ฟอสฟอรัส (Phosphorus)

เมื่อไตเสื่อม (ค่า GFR ลดลง) ไตจะขับฟอสฟอรัสออกจากร่างกายไม่ได้ ทำให้ฟอสฟอรัสในเลือดสูงเกินไป ร่างกายจะตกใจและสั่งการให้ไป "ดึงแคลเซียมออกจากกระดูก" เพื่อมาจับคู่กับฟอสฟอรัสให้สมดุล ผลที่ได้คือ เลือดสมดุล แต่กระดูกของเรา "พรุน" จนกลวงโบ๋นั่นเองครับ

ความรู้เบื้องต้น: GFR, เก๊าท์ และยาแก้ปวด เกี่ยวกันอย่างไร?

1. ค่า GFR คืออะไร?

GFR (Glomerular Filtration Rate) คือ อัตราการกรองของเสียของไต เปรียบเหมือน "เปอร์เซ็นต์แบตเตอรี่" ของไตครับ

• มากกว่า 90: ไตทำงานดีเยี่ยม (ปกติ)
• 60 – 89: ไตเริ่มเสื่อมเล็กน้อย
• ต่ำกว่า 60: เข้าสู่โรคไตเรื้อรัง (ต้องระวังเรื่องกระดูกอย่างมาก)
• ต่ำกว่า 15: ไตวายระยะสุดท้าย

2. โรคเก๊าท์ทำลายไตได้อย่างไร?

คนที่เป็นโรคเก๊าท์ คือมีกรดยูริกในเลือดสูง ผลึกของยูริกไม่ได้ไปเกาะแค่ที่ข้อเท้าหรือข้อเข่าให้เราเจ็บเท่านั้นครับ แต่มันไปตกตะกอนเป็น "นิ่ว" ในเนื้อเยื่อไตด้วย ทำให้ไตอักเสบเรื้อรังและค่อยๆ เสื่อมลงอย่างเงียบเชียบ

3. ยาแก้ปวด... ดาบสองคมที่น่ากลัว

กลุ่มยาแก้ปวดต้านการอักเสบ (NSAIDs) ที่เราชอบซื้อกินเวลาปวดเก๊าท์หรือปวดกระดูก ยาพวกนี้มีผลข้างเคียงคือ "ลดเลือดที่ไปเลี้ยงไต" ครับ หากกินติดต่อกันนานๆ หรือกินในขณะที่ร่างกายขาดน้ำ จะทำให้ค่า GFR ร่วงกราวรูด ไตวายเฉียบพลันได้ และเมื่อไตพัง กระดูกก็จะพังตามมาเป็นลูกโซ่

สัญญาณเตือนและอาการ (Symptoms)

ภาวะกระดูกพรุนจากโรคไต (CKD-MBD) มักไม่มีอาการในระยะแรก แต่เมื่อเป็นมากจะพบ:

• ปวดลึกๆ ในกระดูก (Bone pain) โดยเฉพาะขาและหลัง
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง
• กระดูกหักง่ายผิดปกติ (Pathologic fracture)
• คันตามผิวหนัง (เกิดจากฟอสฟอรัสสูง)

การตรวจวินิจฉัยและการรักษา

หากคุณมีค่า GFR ต่ำกว่า 60 หรือเป็นเก๊าท์มานาน หมอแนะนำให้ตรวจดังนี้:

1. ตรวจเลือด: ดูค่า GFR, แคลเซียม, ฟอสฟอรัส, และฮอร์โมนพาราไทรอยด์ (PTH)
2. เอกซเรย์/ตรวจมวลกระดูก: เพื่อดูความบางของกระดูก

แนวทางการรักษาและป้องกัน

• คุมอาหาร (สำคัญที่สุด):
  • ลดเค็ม: เพื่อถนอมไต
  • ลดฟอสฟอรัส: หลีกเลี่ยงนมวัว ไข่แดง ถั่วเมล็ดแห้ง น้ำอัดลมสีดำ และอาหารแปรรูป (ไส้กรอก หมูยอ) เพราะฟอสฟอรัสสูงจะไปดึงแคลเซียมออกจากกระดูก
• รักษาเก๊าท์ให้ถูกวิธี: กินยาลดกรดยูริกตามแพทย์สั่ง เพื่อป้องกันไม่ให้ยูริกทำลายไต หลีกเลี่ยงการซื้อยาแก้ปวดกินเองพร่ำเพรื่อ
• วิตามินดี: ผู้ป่วยโรคไตมักขาดวิตามินดี เพราะไตเปลี่ยนวิตามินดีให้ใช้งานไม่ได้ แพทย์อาจต้องจ่ายวิตามินดีชนิดพิเศษให้

พยากรณ์โรค: ไตเสื่อมแล้ว กระดูกจะดีขึ้นไหม?

หากค่า GFR ลดลงไปแล้ว การจะกู้คืนให้กลับมา 100% เป็นเรื่องยากครับ แต่เราสามารถ "ชะลอความเสื่อม" ได้ หากคุมอาหารและระดับแร่ธาตุได้ดี กระดูกจะไม่พรุนเพิ่ม และลดความเสี่ยงกระดูกหักได้ครับ แต่ถ้าปล่อยปละละเลย ทั้งไตวายและกระดูกหัก คุณภาพชีวิตจะแย่ลงมากครับ

ไตกับกระดูก คือพี่น้องที่รักกันมากครับ เจ็บหนึ่งก็สะเทือนถึงอีกหนึ่งเสมอ

สำหรับท่านที่เป็นเก๊าท์ หรือชอบปวดเมื่อยแล้วซื้อยากินเอง หมอขอร้องให้ระมัดระวังเรื่อง "ไต" ให้มากนะครับ การดูแลไตตั้งแต่วันนี้ คือการดูแลกระดูกในวันหน้า อย่ารอให้ค่า GFR ตกจนกู้ไม่กลับ แล้วค่อยมาเสียใจ... ดื่มน้ำเปล่าเยอะๆ คุมอาหาร และปรึกษาหมอ ดีที่สุดครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ค่าไตต่ำ #GFRลดลง #โรคไตกระดูกพรุน #เก๊าท์ลงไต #ยาแก้ปวดทำลายไต #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดหลัง #ดูแลผู้สูงอายุ